Knowledge Base
ปั๊มคืออะไร มีกี่ประเภท และเลือกใช้อย่างไรให้เหมาะกับงาน? รวบรวมข้อมูลครบในบทความเดียว
โดย Vows Craft Team
มีนาคม 2569
อัปเดตล่าสุด: มีนาคม 2569
ปั๊ม (Pump) คืออะไร?
ปั๊ม (Pump) คืออุปกรณ์เชิงกลที่ใช้สำหรับเคลื่อนย้ายของเหลวหรือแก๊สจากจุดหนึ่งไปยังอีกจุดหนึ่ง โดยอาศัยพลังงานกลในการสร้างแรงดันหรือแรงดูด ปั๊มถือเป็นหัวใจสำคัญของระบบต่าง ๆ ในงานอุตสาหกรรม ไม่ว่าจะเป็นโรงงาน โรงพยาบาล งานวิจัย หรือห้องปฏิบัติการ (Laboratory)
การเลือกปั๊มที่ไม่เหมาะสมกับงานอาจส่งผลให้ระบบเสียหาย ต้นทุนบำรุงรักษาสูงขึ้น และเกิด downtime ที่ไม่จำเป็น บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจประเภทของปั๊มในอุตสาหกรรมแต่ละชนิด หลักการทำงาน และเกณฑ์การเลือกใช้ที่ถูกต้อง
ประเภทของปั๊มที่ใช้ในอุตสาหกรรมและห้องแล็บ
โดยทั่วไปปั๊มแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มหลัก คือ Dynamic Pump (ปั๊มแบบพลวัต) และ Positive Displacement Pump (ปั๊มแบบแทนที่เชิงบวก) โดยแต่ละกลุ่มมีประเภทย่อยที่เหมาะกับงานแตกต่างกันดังนี้
ใช้แรงเหวี่ยงหนีศูนย์กลาง (Centrifugal Force) จากใบพัดหมุนในการเพิ่มความเร็วและแรงดันของของเหลว เหมาะกับของเหลวที่มีความหนืดต่ำและงานที่ต้องการ Flow Rate สูง เป็นปั๊มอุตสาหกรรมที่พบได้แพร่หลายที่สุดในโรงงานทั่วโลก
ของเหลวที่เหมาะสม
ความหนืดต่ำ เช่น น้ำ สารละลายทั่วไป
Flow rate
สูงมาก — เหมาะงาน bulk transfer
ข้อดี
ราคาถูก บำรุงรักษาง่าย อายุการใช้งานยาว
ข้อจำกัด
ไม่เหมาะกับของเหลวหนืดสูงหรือมีตะกอน
ระบบน้ำหล่อเย็น
HVAC
โรงงานอาหาร
Water supply
ระบบชลประทาน
ใช้แผ่นไดอะแฟรมที่ยืดหดสลับกันในการดูดและดันของเหลว ไม่มีชิ้นส่วนที่สัมผัสของเหลวโดยตรง ทำให้เหมาะกับสารเคมีอันตรายหรืองานที่ต้องการความสะอาดสูง สามารถควบคุมอัตราการไหลได้อย่างแม่นยำ เหมาะกับงาน Chemical Dosing ในห้องแล็บและโรงงาน
ของเหลวที่เหมาะสม
สารเคมี กรด-เบส ของเหลวหนืดปานกลาง
ความแม่นยำ
สูง — ควบคุม dosing ได้ละเอียด
ข้อดี
Self-priming, ทนสารเคมีได้ดี, ไม่ต้องหล่อลื่น
ข้อจำกัด
Flow rate ต่ำกว่า Centrifugal Pump
Water treatment
Chemical dosing
ห้องแล็บวิจัย
โรงงานยา
ทำงานโดยการบีบท่ออ่อน (Tubing) ตามลำดับเพื่อดันของเหลวไปข้างหน้า ของเหลวสัมผัสเฉพาะภายในท่อเท่านั้น ไม่มีการปนเปื้อนจากชิ้นส่วนอื่น เหมาะสำหรับงานที่ต้องการความสะอาดระดับสูงในห้องปฏิบัติการ งาน Biotech และ Pharmaceutical
ของเหลวที่เหมาะสม
เลือดสังเคราะห์ วัฒนธรรมเซลล์ อาหาร
ความแม่นยำ
สูงมาก — ปรับ RPM ได้ละเอียด
ข้อดี
Zero contamination, เปลี่ยนท่อง่าย, ไม่ต้องซีล
ข้อจำกัด
ท่อมีอายุการใช้งาน ต้องเปลี่ยนสม่ำเสมอ
Biotech / Pharma
แล็บวิจัย
อาหารและเครื่องดื่ม
การแพทย์
ใช้เฟืองที่หมุนสวนทางกันสองตัวในการดูดและดันของเหลว ให้อัตราการไหลที่สม่ำเสมอและแรงดันคงที่ เหมาะกับของเหลวที่มีความหนืดสูงอย่างน้ำมัน ไขมัน หรือโพลิเมอร์ ซึ่งเป็นงานที่ Centrifugal Pump ไม่สามารถทำได้
ของเหลวที่เหมาะสม
น้ำมัน ไขมัน โพลิเมอร์ ของเหลวหนืดสูง
แรงดัน
สูง — เหมาะ hydraulic system
ข้อดี
ทนทาน ไหลสม่ำเสมอ แรงดันคงที่
ข้อจำกัด
ไม่เหมาะของเหลวที่มีอนุภาคแข็งปน
Hydraulic system
น้ำมันหล่อลื่น
ยางและพลาสติก
เคมีภัณฑ์
ทำงานโดยการดึงก๊าซหรืออากาศออกจากระบบปิดเพื่อสร้างสภาวะความดันต่ำกว่าบรรยากาศ (Sub-atmospheric Pressure) ใช้กันแพร่หลายในงานแล็บสำหรับการกรอง การกลั่น และการระเหยของตัวทำละลาย เป็นปั๊มแล็บที่ขาดไม่ได้ในห้องปฏิบัติการวิจัย
สิ่งที่สูบ
ก๊าซ / ไอระเหย / อากาศ
ระดับสูญญากาศ
ขึ้นกับรุ่น: rough → high vacuum
ข้อดี
จำเป็นสำหรับงานแล็บหลายประเภท
ข้อจำกัด
ต้องระวังไอระเหยกัดกร่อนเข้าปั๊ม
Vacuum filtration
Rotary evaporator
แล็บวิทยาศาสตร์
กระบวนการกลั่น
ตารางเปรียบเทียบปั๊มแต่ละประเภท
| ประเภทปั๊ม |
Flow rate |
ความหนืดของเหลว |
ความแม่นยำ |
งานหลักที่เหมาะสม |
| Centrifugal Pump |
● สูงมาก |
ต่ำ |
● ปานกลาง |
อุตสาหกรรมทั่วไป, น้ำหล่อเย็น, HVAC |
| Diaphragm Pump |
● ต่ำ–ปานกลาง |
ต่ำ–สูง |
● สูง |
Chemical dosing, Water treatment |
| Peristaltic Pump |
● ต่ำ–ปานกลาง |
ต่ำ–ปานกลาง |
● สูงมาก |
Biotech, Pharma, แล็บวิจัย |
| Gear Pump |
● ปานกลาง |
สูงมาก |
● ปานกลาง |
Hydraulic, น้ำมัน, โพลิเมอร์ |
| Vacuum Pump |
— |
ก๊าซ / ไอ |
● ขึ้นกับรุ่น |
Filtration, Evaporation, แล็บวิจัย |
วิธีเลือกปั๊มให้ถูกประเภท
การเลือกปั๊มอุตสาหกรรมหรือปั๊มสำหรับห้องแล็บที่ถูกต้อง ควรพิจารณาปัจจัยต่อไปนี้ก่อนเสมอ
เกณฑ์การเลือกปั๊มที่ถูกต้อง
- ระบุ ชนิดและความหนืด (Viscosity) ของของเหลวที่ต้องการสูบ — เป็นปัจจัยแรกที่สำคัญที่สุด
- กำหนด อัตราการไหล (Flow Rate) ที่ต้องการ เช่น L/hr หรือ m³/hr
- ตรวจสอบว่าของเหลวมี ความเป็นกรด-ด่างหรือสารกัดกร่อน หรือไม่ เพื่อเลือกวัสดุที่เหมาะสม
- งานที่ต้องการ ความแม่นยำในการ dosing ให้เลือก Diaphragm หรือ Peristaltic Pump เสมอ
- หากต้องการ Zero contamination เช่น งาน Biotech หรือ Pharma — เลือก Peristaltic Pump เท่านั้น
- พิจารณา ต้นทุนการบำรุงรักษา ระยะยาว ไม่ใช่แค่ราคาซื้อครั้งแรก
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับปั๊ม (FAQ)
ปั๊มอุตสาหกรรมกับปั๊มแล็บต่างกันอย่างไร?
ปั๊มอุตสาหกรรมออกแบบมาเพื่อ Flow Rate สูงและการทำงานต่อเนื่อง 24 ชั่วโมง ส่วนปั๊มแล็บเน้นความแม่นยำในการวัดและ dosing รวมถึงต้องทนสารเคมีหลากหลายชนิดในปริมาณน้อยแต่แม่นยำสูง
Peristaltic Pump เหมาะกับงานแล็บประเภทไหน?
เหมาะกับงานที่ต้องการ sterile condition เช่น Cell culture, Chromatography, การสูบสารชีวภาพ และงานที่ไม่ต้องการให้ของเหลวสัมผัสชิ้นส่วนโลหะหรือวัสดุอื่นนอกจากท่อ
ต้องการปั๊มสำหรับสารเคมีกัดกร่อน ควรเลือกอะไร?
แนะนำ Diaphragm Pump วัสดุ PTFE หรือ PP เนื่องจากของเหลวไม่สัมผัสชิ้นส่วนโลหะ และทนกรดและด่างความเข้มข้นสูงได้ดี
Vacuum Pump ในห้องแล็บมีกี่ระดับ?
แบ่งได้หลัก ๆ 3 ระดับ คือ Rough Vacuum (สำหรับ Filtration ทั่วไป), Medium Vacuum (สำหรับ Rotary Evaporator) และ High Vacuum (สำหรับงานสเปกโตรสโคปีและระบบ UHV)
ต้องการปรึกษาการเลือกปั๊มสำหรับงานของคุณ?
ทีม Vows Craft พร้อมให้คำแนะนำด้านอุปกรณ์แล็บและอุตสาหกรรม
บอกเราถึงประเภทของเหลวและการใช้งาน เราจะช่วยเลือกให้ตรงจุด
ขอรับคำปรึกษาฟรี
ดูสินค้าของเรา
